Een nieuwe woonwijk wordt ontworpen. Biodiversiteit, klimaatadaptatie, een aantrekkelijke openbare ruimte: alles klopt op papier. Toch kan de werkelijkheid keihard afwijken van het plan. “Daar heb ik zelf van dichtbij gezien hoe groot het verschil kan zijn tussen ontwerp en beheer,” zegt Balder Ketelaars van CROW.

Die ervaring – een spreekwoordelijke hartverzakking, noemt hij het zelf – vormt de drijfveer achter het project ‘Doorontwikkeling Beheersystematiek Groen, Kunstwerken en Wegverhardingen’, dat wordt ondersteund door Fonds Fysieke Leefomgeving.

Balder: “Eind september presenteren we het groene deel op de Vakbeurs Openbare Ruimte. Dat is bewust gekozen: dan komt het meteen onder de aandacht van de mensen die ermee moeten werken.”

Het concrete resultaat van het project is een Leidraad Beheersystematiek voor de drie disciplines: groen, wegverhardingen en civiele kunstwerken. Geen dikke theoretische pil, maar een praktisch instrument dat beheerders stap voor stap helpt bij integraal werken.

Balder Ketelaars

Van hartverzakking naar systeemverandering

Een paar jaar geleden werkte Balder mee aan de ontwikkeling van een nieuwe woonwijk in een Brabantse gemeente. Samen met collega’s ontwierp hij een natuurinclusieve wijk: boomsoorten afgestemd op de bodem, waterberging verweven met groen, alles tot in detail doordacht. Het plan was rijp voor uitvoering.

Maar toen de beheerders aan de slag gingen, bleek dat zij de gemaakte keuzes niet begrepen. Ze waren gewend aan andere methodes, andere prioriteiten. De groene kwaliteit verdween stap voor stap in de uitvoering.

“Dat was een belangrijk leermoment,” vertelt Balder. “Je kunt prachtige plannen maken, maar als de mensen die ermee moeten werken de achterliggende keuzes niet begrijpen of ondersteunen, gaat er onderweg veel kwaliteit verloren.”

Hij realiseerde zich dat het echte vraagstuk niet in dat ene ontwerp zat, maar in het systeem eromheen: hoe kennis wordt gedeeld, hoe disciplines samenwerken, hoe keuzes uitlegbaar worden gemaakt. Die ontdekking bracht hem naar CROW, waar hij nu samen met een team van inhoudelijke projectleiders werkt aan één gezamenlijk raamwerk voor beheer.

Beheer is strategischer geworden

Veel mensen denken bij beheer aan inspecties en onderhoud. Maar volgens Balder is het inmiddels veel strategischer geworden.

“Klimaatadaptatie, biodiversiteit, energietransitie en vervanging van infrastructuur komen steeds vaker samen in dezelfde openbare ruimte. Dan moet je verder kijken dan één vakgebied.”

Juist daarom werkt CROW aan de doorontwikkeling van de beheersystematiek voor groen, wegverhardingen en civiele kunstwerken. Drie disciplines met elk een eigen geschiedenis: voor wegen bestaat al tientallen jaren een uitgewerkte systematiek, voor groen was die er nauwelijks. Het project moet die werelden bij elkaar brengen. Niet door alles gelijk te trekken, maar door een gezamenlijke taal en een gedeeld afwegingskader.

Groen is vaak de sluitpost

In de praktijk ziet Balder nog dagelijks dat groen achteraan in het proces komt.

“Eerst wordt het terrein bouwrijp gemaakt, dan komen de woningen, de straten, de kabels en leidingen. En op het laatst komt het groen. Het is een sluitpost. Zodra er tegenvallers zijn, wordt er vaak naar het groen gekeken om te bezuinigen.”

Dat is volgens hem niet zozeer onwil, maar een historisch gegroeid patroon. “De waarde van wegen en kabels is direct zichtbaar. De waarde van groen wordt gelukkig steeds beter herkend, maar die omslag kost tijd.” Tegelijkertijd groeit de aandacht voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. Dat vraagt om een andere manier van kijken naar beheer: niet alleen als kostenpost, maar als onderdeel van duurzaam groenbeheer.

Hij ziet dat als een positieve beweging: “Er is nog een lange weg te gaan, maar ik word blij van de toenemende aandacht voor groen.”

Balder Ketelaars

Eén afweging in plaats van meerdere

De kern van de nieuwe systematiek is integraliteit. Balder geeft een voorbeeld: worteldruk van een boom onder een trottoir.

“Een wegbeheerder ziet een kapotte verharding en wil herstellen. Een groenbeheerder kijkt naar de boom: die levert schaduw, helpt tegen hittestress,  draagt bij aan biodiversiteit. Met een gezamenlijk afwegingskader kun je die twee belangen tegen elkaar afwegen en tot een betere keuze komen.”

Dat maakt het gesprek niet makkelijker, maar wel eerlijker. “Je krijgt een afweging op basis van maatschappelijke waarde, niet alleen op basis van één asset. En je kunt werk met werk maken: als een straat toch open moet, kun je hem meteen groener en klimaatbestendiger inrichten.”

Hetzelfde geldt voor bruggen, wegen en andere assets. Ook daar speelt de afweging tussen onderhoud, veiligheid en gebruikswaarde. Een gedeeld kader helpt om die keuzes niet op gevoel, maar op feiten te baseren.

Wat een bestuurder moet weten

Beheersystematiek klinkt technisch, maar raakt direct aan bestuurlijke keuzes. Balder vat het samen in één minuut:

“Het gaat om een integraal afwegingskader. De grote opgaven zoals klimaat, energie en woningbouw raken altijd meerdere disciplines tegelijk. Dan kun je niet meer per vakgebied naar binnen kijken; je moet de samenhang zien. Goede besluiten beginnen bij goede afwegingen, en daar helpt een gezamenlijke systematiek bij.”

Steeds vaker gebeurt dat op basis van data en praktijkervaring. De ambitie is om uiteindelijk niet alleen te kunnen uitleggen wát je kiest, maar ook waaróm. En dat is de kern van datagedreven assetmanagement.

Kennis delen bespaart wieluitvinding

Dat dit project mogelijk is, dankt het mede aan Fonds Fysieke Leefomgeving.

“Niet elke gemeente heeft dezelfde kennis of capaciteit,” zegt Balder. “Door gezamenlijk te ontwikkelen, voorkomen we dat iedereen opnieuw het wiel uitvindt. De lessen die in een grote gemeente worden geleerd, kunnen ook in een kleine organisatie worden toegepast. Het fonds maakt het mogelijk om die basis echt te leggen, in plaats van bij goede bedoelingen te blijven.”

Een groeiboek, geen eindrapport

CROW kiest bewust voor een andere aanpak.

“We behandelen de Leidraad als een ‘groeiboek’,” legt Balder uit. “Een eerste versie die we stapsgewijs aanvullen met reacties uit het werkveld. Geen dik rapport dat in de la verdwijnt, maar een praktisch instrument met visuele overzichten en heldere stappen. En we publiceren bewust op een moment dat het vak samenkomt: eind september op de Vakbeurs Openbare Ruimte, met een lezing erbij.”

Over Balder Ketelaars

Balder Ketelaars is projectleider bij CROW, waar hij onder andere werkt aan de doorontwikkeling van beheersystematiek voor de openbare ruimte. Daarvoor werkte hij als ontwerper en werkvoorbereider groen bij de gemeente Veldhoven. Daar meemaken hoe goed doordachte groene plannen in de uitvoering kunnen veranderen vormt de drijfveer voor zijn huidige werk. Bij CROW ontwikkelt hij met zijn collega’s en het werkveld kennis die breed toepasbaar is, zodat niet elke gemeente het wiel opnieuw hoeft uit te vinden. Balder is kartrekker van het project Doorontwikkeling Beheersystematiek Groen, Kunstwerken en Wegverhardingen, dat wordt ondersteund door Fonds Fysieke Leefomgeving.